ZPAV, Alladyn i poszanowanie prawa

Prawdopodobnie wszyscy pamiętają niedawne aresztowanie tłumaczy napisów do filmów – chyba nie dało się korzystać z internetu i nie słyszeć o tym wydarzeniu, gdyż wywołało ono szeroką lawinę niezadowolenia obejmującą blogerów, dziennikarzy, niektórych filmowców oraz inne środowiska twórcze. Wkrótce ktoś wyśledził, że Związek Producentów Audio-Video – instytucja stojąca za całą akcją – korzysta z biblioteki Alladyn oraz zaistniało podejrzenie, że korzysta z niej nielegalnie. Nie będę całej tej historii opisywał, zainteresowanych odsyłam do poniższych artykułów:

• Gazeta Wyborcza: Lipszyc: Wojna napisowa
• Gazeta Wyborcza: Lipszyc: Sporu o prawo autorskie ciąg dalszy
• Dziennik Internautów: Serwis ZPAV narusza licencję skryptu Alladyn
• Vagla: Mały czy duży, ale program i utwór – reakcja ZPAV i odpowiedź Lipszyca
• 7thGuard: Korespondencja Jarosława Lipszyca i Marka Staszewskiego
• Interia: Serwis ZPAV narusza licencję skryptu Alladyn
• Zbigniew Braniecki: Alladyn, ZPAV, prawo…

Jestem jednym z autorów biblioteki Alladyn – stworzyliśmy ją razem z trzema przyjaciółmi siedem lat temu i mimo iż od kilku lat nie rozwijamy projektu, wiem że wiele osób identyfikuje tę bibliotekę oraz wiele osób oraz firm z niej korzysta. Gdy pojawił się temat Alladyna w kontekście ZPAV, razem ze Zbigniewem Branieckim zostaliśmy poproszeni o sprawdzenie tych informacji. Oto, co udało nam się ustalić.

Wykorzystanie bez licencji
ZPAV na swoich stronach wykorzystuje wersję Alladyn 1.7 Lite, która jest dołączana do oprogramowania Pajączek 5 Nxg PRO. Licencja Pajączka PRO mówi, że jej właściciel uzyskuje licencję na wykorzystanie biblioteki Alladyn w zastosowaniach niekomercyjnych oraz komercyjnych. Wszystko byłoby więc w porządku, gdyby nie zawiłości prawne.

Licencję na Pajączka posiada firma, która stworzyła stronę ZPAV, a nie sam ZPAV – i to ta firma ma licencję na wykorzystanie Alladyna. Specyfika naszego oprogramowania sprawia, że jego wykorzystanie ma miejsce nie tylko podczas procesu tworzenia witryny (tak jak wykorzystanie Pajączka), ale i w trakcie eksploatacji witryny – nie ulega więc wątpliwości, że ZPAV również wykorzystuje naszą bibliotekę. Licencja Alladyna w żadnym miejscu nie deklaruje, że jest przenaszalna, a według polskiego prawa domyślnie licencja na oprogramowanie jest nieprzenaszalna, o ile jej treść nie mówi inaczej. Wynika z tego, że prawdopodobnie ZPAV nie ma prawa do wykorzystywania biblioteki Alladyn i korzystając z niej łamie prawo autorskie – piszę prawdopodobnie, ponieważ nie jestem prawnikiem i nie potrafię tego stwierdzić jednoznacznie (natomiast konsultowaliśmy ten problem z prawnikiem i taka jest właśnie jego wstępna opinia po pobieżnym przyjrzeniu się tej kwestii).

Nielegalna modyfikacja
Inną kwestią jest to, że biblioteka Alladyn na stronach ZPAV funkcjonuje w wersji zmodyfikowanej w stosunku do oryginału rozpowszechnianego przez nas. Ani ZPAV ani firma wykonująca dla nich witrynę nie miały prawa dokonywać zmian w naszym produkcie i jest to w moim odczuciu jednoznaczne złamanie prawa autorskiego. Jeśli zatem potwierdzi się to, co określiłem jako prawdopodobne w poprzednim akapicie, oznaczać to będzie, iż ma miejsce naruszenie prawa autorskiego na dwa niezależne sposoby.

ZPAV a Allladyn
Podsumowując, ZPAV prawdopodobnie wykorzystuje nasz produkt nielegalnie, nie posiadając odpowiedniej licencji (choć jest to kwestia, którą musiałby zbadać prawnik). Ponadto ZPAV wykorzystuje nasz produkt w postaci zmodyfikowanej – i modyfikacja owa została dokonana również ze złamaniem prawa. Nie jest jednak naszą intencją wykonywanie w związku z tym jakichkolwiek działań prawnych wymierzonych w ZPAV ani wysyłanie bladym świtem organów ścigania do łóżek jego kierownictwa. Nie jest naszą intencją szkodzić nikomu, kto nie szkodzi innym. Uważamy, że wykorzystanie Alladyna przez firmę posiadającą na niego licencję do zbudowania strony ZPAV nie zaszkodziło naszym interesom (mimo iż jest to prawdopodobnie nielegalne według prawa autorskiego, które jest skonstruowane tak a nie inaczej). Uważamy również, że tłumaczenie napisów do filmów ani nawet rozpowszechnianie ich w internecie nie zaszkodziło interesom filmowców. Jakąkolwiek reakcję prawną w każdym z wymienionych przypadków uważamy za śmiesznie absurdalną.

Alladyn a Pajączek
W tym miejscu chciałbym zwrócić uwagę Czytelników na potencjalny problem, w jakim znaleźli się użytkownicy Pajączka PRO, którzy wykorzystali Alladyna do wykonania witryn na zlecenia dla firm trzecich. Prawdopodobnie jest takich użytkowników bardzo wielu i są oni wraz z ich klientami w takiej samej sytuacji jak firma robiąca witrynę dla ZPAV oraz sam ZPAV. Przez ostatni tydzień zastanawialiśmy się w gronie twórców Alladyna nad rozwiązaniem ich problemu.

Nie było intencją ani naszą – twórców Alladyna – ani Rafała Płatka – właściciela firmy Cream Software (producenta Pajączka) – postawienie Was w takiej sytuacji. Zdecydowanie zezwalamy i zachęcamy do wykorzystania Alladyna w produktach wykonywanych na zlecenie dla firm trzecich. Polskie prawo autorskie jest na tyle niejasne i skomplikowane, że zdarzyło nam się popełnić niedopatrzenie przy konstruowaniu licencji dla Alladyna. Nie przewidzieliśmy, że tego typu sytuacja może sprawiać jakikolwiek problem prawny i chcielibyśmy przeprosić Was za powstały problem. Jednocześnie wprowadzamy odpowiednie zmiany w licencji na Alladyna, które nie pozostawią wątpliwości dotyczących legalności wykorzystywania przez Was naszego produktu oraz chcielibyśmy ogłosić swojego rodzaju abolicję dotyczącą jakiegokolwiek ewentualnie niezgodnego z prawem (lecz zgodnego z naszymi intencjami) wykorzystywania naszego produktu w przeszłości.

Zmiana licencji Alladyna
Wierzymy w to, że postęp ludzkości oparty jest na kreatywności. Im większa jest dostępność do rzeczy już stworzonych, tym większe prawdopodobieństwo, że ktoś na ich podstawie lub z ich pomocą stworzy coś jeszcze lepszego. Innowacja i kreatywność pozwalają naszej cywilizacji na rozwój i wierzymy, że im większa dostępność do ich wyników, tym większe może być tempo rozwoju. Im więcej ograniczeń w korzystaniu z dorobku ludzkości – zarówno z wielkich odkryć jak i z maleńkich innowacji – tym większe bariery dla naszego wspólnego rozwoju.

Postanowiliśmy zatem udostępnić Alladyna na licencji LGPL licencjach GPL/LGPL/MPL. Oznacza to, że od dziś Alladyn staje się oprogramowaniem open-source i możliwe jest jego bezpłatne kopiowanie, wykorzystanie oraz wszelakie modyfikowanie (przy zachowaniu warunków licencji LGPL wybranej przez siebie licencji spośród trzech dostępnych). Zachęcamy Was do wykorzystywania Alladyna w Waszych projektach, a wszystkich, którzy chcieliby się włączyć w jego rozwój, zapraszamy do wspólnej pracy nad projektem.

Dodam dla formalności, że oczywiście rozwiązuje to problem użytkowników Pajączka. Umożliwia to również dołączenie Alladyna do wszystkich wersji Pajączka – do czego Rafała Płatka i firmę Cream Software zachęcamy – jak również i do każdego innego oprogramowania wspomagającego tworzenie stron www, do czego wszelkich twórców serdecznie zachęcamy.

Przyszłość Alladyna
Jednocześnie planujemy reanimować projekt, w którym od kilku lat niewiele się działo. Doszliśmy do wniosku, że mimo iż na rynku bibliotek JavaScript zmieniło się wiele od czasu kiedy stworzyliśmy naszą bibliotekę, to wciąż nikt nie realizuje tak fajnie jak Alladyn animacji opartej na klatkach kluczowych. A my w dodatku mamy od paru lat gotową, ale nie opublikowaną wersję Alladyna, która tę animację wykonuje jeszcze lepiej i wydajniej.

W celu umożliwienia Wam pracy nad Alladynem, założyliśmy projekt na Google Code. Źródła wszystkich dotychczasowych wersji Alladyna dostępne są na publicznym serwerze SVN – w tym w trunk dostępna jest najnowsza, dotąd nie publikowana wersja oznaczona numerem 1.8, która jest naszym punktem wyjścia do pracy nad wersją 2.0.

To jak sądzę wyczerpuje temat Alladyna oraz warunków jego wykorzystania. Z naszej strony temat jest zamknięty, zachęcamy wszystkich do darmowego korzystania ze stworzonego przez nas produktu oraz do włączenia się w jego rozwój.

Wracając do ZPAV
Chciałbym jednak wrócić do ZPAV. Czuję się głęboko urażony wypowiedzią Pana mecenasa Marka Staszewskiego, pełnomocnika ZPAV w rozmowie telefonicznej z Piotrem Waglowskim:

W rozmowie ze mną mec. Staszewski stwierdził również: “dawkujmy odpowiedzialność, w końcu to niewielki program…”. Odpowiedziałem szybko, że przecież to utwór w rozumieniu prawa autorskiego; nie ma chyba znaczenia czy wielki czy niewielki? Mec. Staszewski odparł: “Oczywiście. Nie ma znaczenia czy utwór ma dwie nuty czy trzy nuty, zawsze trzeba szanować prawa autora. W tym przypadku wytoczono wielkie działa. Sprawdzimy i ewentualnie zwrócimy sie do dostarczyciela strony, by zweryfikował postawione w odpowiedzi p. Lipszyca tezy”.

Jestem oburzony, że przedstawiciel ZPAV stara się zbagatelizować problem i zrelatywizować prawo autorskie. Takiego tłumaczenia mogę się spodziewać po sprzedawcy nielegalnych płyt ze stadionu dziesięciolecia, a nie po mecenasie reprezentującym organizację, której celem jest stanie na straży poszanowania praw autorskich. Niezależnie od zmian licencjonowania Alladyna, jakich dokonaliśmy dzisiaj, jeszcze wczoraj jego wykorzystanie niezgodne z poprzednią licencją było niczym innym jak złamaniem prawa.

Panie mecenasie, chciałbym zamknąć całą sprawę wykorzystania Alladyna przez ZPAV. Z naszej strony jest to udostępnienie naszego produktu do darmowego wykorzystania przez Państwa organizację oraz przez kogokolwiek innego. Od dzisiaj nie muszą już Państwo łamać prawa i nie ma wątpliwości, że od dziś wykorzystują Państwo Alladyna zgodnie z licencją i legalnie.
Z Państwa strony chciałbym otrzymać uczciwe, publiczne przyznanie się do złamania prawa autorskiego oraz przeproszenie nas, autorów Alladyna, za pogwałcenie naszych praw oraz za przytaczaną wyżej wypowiedź, w której Państwa pełnomocnik bez należytego szacunku dla naszej pracy twórczej stara się legitymizować nielegalne działania dotyczące naszego produktu.

Z naszej strony staraliśmy się wykazać maksimum dobrej woli i chęci jak najbardziej konstruktywnego i korzystnego dla wszystkich rozwiązania problemu statusu prawnego Alladyna. Zamiast próbować dochodzić naszych praw z pomocą Stowarzyszenia Polski Rynek Oprogramowania “PRO” (odpowiednika ZPAV na rynku oprogramowania), wolimy umożliwić Państwu oraz wszystkim innym korzystanie z naszego produktu za darmo. Z Państwa strony przyszedł moim zdaniem czas na uczciwe przyznanie się do błędów – będzie mi miło jeśli przeczytam takie oświadczenie wraz z przeprosinami na łamach gazety, na których cały ten temat się rozpoczął, czyli w Gazecie Wyborczej.

Nawiązując jeszcze do fragmentu artykułu w Dzienniku Internautów:

Przedstawiciel ZPAV nie powiedział na jaką dokładnie rekompensatę (poza ewentualnym komunikatem) mogą liczyć twórcy Alladyna. Nie powiedział także jak w jego ocenie cała sprawa wpłynie na reputację ZPAV.

Bardzo chętnie widzielibyśmy towarzyszącą przeprosinom rekompensatę ze strony ZPAV. Pragnęlibyśmy przeznaczyć ją na wybraną przez nas organizację pożytku publicznego lub na zorganizowanie konkursu z nagrodami dla osób, które amatorsko tworzą dzieła autorskie. Jesteśmy otwarci na wszelakie propozycje ZPAV w tym temacie i chętnie przedyskutujemy szczegóły.

Dyskusja o prawie autorskim
Chcielibyśmy też dać przykład i pokazać wszystkim innym twórcom oraz uczestnikom rynku obrotu dziełami twórczymi, takim jak na przykład Gutek Film, w jaki sposób naszym zdaniem powinno się rozwiązywać podobne kwestie. Nasze prawo autorskie jest w wielu miejscach zbyt skomplikowane, w wielu miejscach chore, w wielu nie nadąża za rozwijającym się światem usług cyfrowych. Jeśli mamy do czynienia z jakimkolwiek przypadkiem łamania prawa autorskiego, ale nie szkodzi on w znaczący sposób interesom osób związanych z dziełem oraz ze zdroworozsądkowego i ludzkiego punktu widzenia nie ma w nim nic złego, starajmy się rozwiązać problem konstruktywnie, likwidując problemy zamiast je mnożyć. Pamiętajmy, że jako twórcy lub dystrybutorzy nie będziemy istnieć bez naszych odbiorców. To ich interesem powinniśmy się kierować, bo gdyby nie oni nie byłoby nas.

Chciałbym, żeby cała ta sytuacja posłużyła jako punkt wyjściowy do dyskusji o naszym prawie autorskim, które jest tak zawiłe i skomplikowane, że nawet organizacje takie jak ZPAV, stojące na jego straży, nie są w stanie się w nim do końca połapać – nie przypuszczam bowiem, żeby ZPAV celowo i świadomie chciał naruszać prawa autorskie. Ponadto nasze prawo autorskie nie nadąża za zmieniającym się dzięki rozwojowi technik cyfrowym światem. Te dwa problemy sprawiają, że moim zdaniem powinniśmy postarać się dokonać zmian w prawie autorskim w kierunku jego zliberalizowania – i piszę to ja, twórca, który od siedmiu lat utrzymuje się wyłącznie z pracy twórczej.

Uwagi końcowe
W kilku miejscach w tym tekście piszę w formie “my”. Przedstawiam w tych fragmentach efekt dyskusji, jakie w gronie twórców Alladyna odbyliśmy w ciągu ostatniego tygodnia. Nie jest to jednak tekst w jakikolwiek sposób przez pozostałych twórców Alladyna autoryzowany, dlatego oficjalnie proszę nie traktować tego jako wypowiedzi w ich imieniu.

Jeśli jesteście zainteresowani biblioteką Alladyn, zapraszam do opublikowanego przed chwilą przez Zbigniewa Branieckiego artykułu Alladyn Goes Free – jest on nieporównywalnie krótszy od niniejszego i w dużym skrócie przedstawia historię naszego produktu oraz informację o zmianach w licencji.

Uzupełnienie
Pozwalam sobie przytoczyć wypowiedź Zbigniewa Branieckiego, która pojawiła się jako komentarz do tego artykułu, jednak jest istotnym uzupełnieniem naszego stanowiska w tej sprawie, więc dołączam go do treści:

dopisalbym jeszcze, we fragmencie do Gutek Film, ze chwila myslenia i pozytywne podejscie daloby ogrom wspanialych pomyslow n/t jak wykorzystac pasje i energie hobbystow tlumaczacych filmy zamiast straszyc ich sadami i gasic ich pasje i zapal.

Po drugie pozwole sobie zwrocic uwage, ze zdecydowalismy sie opublikowac zrodla juz dzis, zanim ZPAV wydal z siebie jakakolwiek odpowiedz MIMO, ze mozemy podejrzewac, ze zostanie to wykorzystane do marginalizacji swojej winy i proby unikniecia otwartej dyskusji. Wierzymy, ze ZPAV nie potwierdzi naszych obaw i stawi czola sytuacji w jakiej wszyscy sie znalezlismy.

Przeciez summa summarum, chodzi o przyszlosci dobro nas wszystkich

Uaktualnienie
Postanowiliśmy pójść jeszcze dalej i udostępnić Alladyna na potrójnej licencji GPL/LGPL/MPL – oznacza to, że każdy, kto chce wykorzystać nasz produkt, może wybrać tę licencję spośród nich, która najbardziej mu odpowiada. Odpowiednie zmiany wprowadziłem też do tekstu powyżej.