Ekosystem sprzyjający przedsiębiorczości

Ten artykuł leży u mnie w brudnopisach już dwa tygodnie, czekając na doszlifowanie i korektę. Nieprędko by się jej doczekał, bo odkąd wróciłem z FOWA cierpię na deficyt czasu, więc puszczam go takiego jakim jest. Zwłaszcza, że kontekst czasowy jest dobry – jutro na GrillIT będziecie mogli usłyszeć o projekcie związanym z ekosystemem dla startupów (patrz ostatni akapit).

Odpowiedni ekosystem
Dlaczego w Krzemowej Dolinie powstaje wielokrotnie więcej startupów IT niż w równie bogatym Nowym Jorku? Dzięki odpowiednim warunkom – dzięki odpowiedniej kombinacji wielu czynników, które razem tworzą ekosystem sprzyjający startupom IT. Chciałbym dzisiaj napisać Wam o tym co składa się na taki ekosystem, a potem zapytać, na ile postrzegacie Wasze lokalne środowisko jako sprzyjające startupom i czy może być lepiej.

W biznesie, tak jak w życiu, najważniejsi są ludzie. Odpowiedni ludzie. To dzięki nim powstają idee, to dzięki nim trafiają na właściwe tory, to dzięki nim mogą nabrać kształtów realnego pociągu i pomknąć ku przyszłości. Myśleć o ekosystemie można na wiele sposobów i określać wiele czynników, ale koniec końców i tak za nimi wszystkimi stać będą ludzie. Dla ekosystemu przyjaznego startupom istotnych jest kilka typów ludzi.

Nowi przedsiębiorcy
To od nich cała rzecz się zaczyna. To oni tworzą nowe pomysły i są na tyle szaleni, żeby próbować je realizować. Im więcej jest ludzi gotowych samemu coś zrobić, zamiast wpaść w pułapkę 9-5, tym więcej pomysłów będzie zrealizowanych. Im więcej ludzi kreatywnych i zadających sobie pytania “dlaczego” i “jak”, tym więcej nowych pomysłów powstanie.

Są różne teorie na temat tego, co sprzyja występowaniu takich osób. Bliskość ośrodków akademickich na pewno może wpływać pozytywnie, choć nie jest regułą. Boston jest drugim po Dolinie Krzemowej zagłębiem startupów IT w Stanach Zjednoczonych zapewne dlatego, że mieści tu się słynny MIT – Massachusetts Institute of Technology – oraz kilkadziesiąt innych uczelni. Nie ulega jednak wątpliwości, że najwięcej absolwentów MIT oraz równie sławnego, pobliskiego Stamford, karierę w IT zrobiło dokładnie po drugiej stronie Ameryki, w Kalifornii. Bliskość uczelni przestaje tu działać – ludzie chcący coś zmienić, często zaczynają od zmiany wschodniego wybrzeża na zachodnie.

Mentorzy
Przedsiębiorcy-weterani to równie ważny element ekosystemu, choć rzadko o nich się wspomina – wymieniając zwykle jedynie nowych przedsiębiorców oraz inwestorów jako osoby niezbędne startupom. Jednak przecież to właśnie dzięki owym weteranom młodzi przedsiębiorcy nie są niczym osadnicy podbijający dziki zachód – idąc w nieznane i nie wiedząc czego mogą się spodziewać. Mogą bazować na doświadczeniu weteranów, czerpać inspirację z ich historii czy wreszcie bezpośrednie rady i wsparcie. Wartościowymi mentorami będą nie tylko osoby, które z sukcesem stworzyły własne firmy, ale też i ci, którzy pracowali w startupach – również oni nabrali przez ten czas wiele istotnego doświadczenia.

Obecność w lokalnym społeczeństwie owych weteranów i – co ważniejsze – ich chęć uczestniczenia w społeczności startupów, to równie ważny warunek stworzenia odpowiedniego ekosystemu. W Dolinie Krzemowej aż roi się od takich ludzi i nie siedzą oni pozamykani w swoich wygodnych willach, ale aktywnie wspierają młodych przedsiębiorców – osoby takie jak oni sami kilkanaście lub kilkadziesiąt lat temu. Oddają społeczeństwu tę przysługę, dzięki której sami mogli osiągnąć sukces, a jednocześnie mądrze inwestują swoje najlepsze atuty. Wielu z nich nie ma już energii zaczynać znów od zera, ale aktywnie wspierając młodych przedsiębiorców i przejmując za to niewielki procent w ich projektach, dają sobie szanse na ponowne uczestniczenie w sukcesie.

Inwestorzy
Od tej reguły oczywiście są wyjątki, ale energia z pieniędzmi rzadko chodzą w parze. Ci, którzy mają świeże pomysły i żądzę ich realizacji, zazwyczaj nie dysponują istotnymi zasobami pieniężnymi. Ci, którzy zdołali takowe zgromadzić, zazwyczaj przeszli już tak daleko przez życie, że ich kreatywność i energia uległy zatarciu. Jedni bez drugich skazani są na porażkę tak samo jak drudzy bez pierwszych. Każdy samochód potrzebuje paliwa, ale żadna benzyna nigdzie nie pojedzie bez sprawnego silnika.

Inwestorów można podzielić na dwie grupy: instytucje zawodowo zajmujące się inwestowaniem w startupy oraz firmy i osoby prywatne, dla których nie jest to główna działalność. Te pierwsze często zainteresowane są inwestycjami na późnym etapie rozwoju startupów – gdy po pierwsze pokazał on już imponujące efekty, a po drugie potrzebuje sporej ilości gotówki. Dlatego tym pierwszym tak bardzo potrzebni są ci drudzy, zwani często aniołami biznesu.

To oni inwestują w startupy na bardzo wczesnym etapie. Najczęściej wspierają nie tylko kapitałem, ale łączą funkcję inwestora z mentorem. Dostarczają relatywnie niewielkie ilości gotówki, ale na bardzo ryzykownym etapie – zanim ktokolwiek sprawdził i udowodnił swój pomysł. Później będzie już za późno – udowodnione projekty stają się łakomymi kąskami dla funduszy VC.
Ciekawym trendem, o którym mowi się w USA, jest fakt iż coraz częściej tego typu inwestycji dokonują nie tylko osoby prywatne, ale i firmy, których codzienna działalność nie jest w ogóle związana z inwestycjami. Można to chyba zauważyć i u nas – wystarczy wspomnieć inwestycje Agory we Wrocek czy BlogFrog albo Gadu-Gadu w Blipa.

Osoby wspierające
To są osoby, które potrzebne będą każdemu startupowi, ale nie każdy musi potrzebować ich w takim zakresie, żeby usprawiedliwiało to etat lub wejście do założycieli-udziałowców. Są to prawnicy, księgowi, czasami graficy, osoby zajmujące się marketingiem, PR, itp. Zwykle świadczą oni startupom usługi z zewnątrz, nie będąc częścią firmy.

W Dolinie Krzemowej bez problemu znajdziecie prawnika, który nie dość, że doskonale rozumie specyfikę startupów, to jeszcze będzie dla Was pracował nie pobierając wynagrodzenia, zadowalając się w zamian procentem udziałów. Który startup wolałby na swoim bardzo wczesnym etapie wydać 20 tys. dolarów na prawników zamiast oddać im 1% swojej firmy?

Wszystkie ogniwa łańcucha
Ci wszyscy ludzie są potrzebni, żeby maszyna startupowa działała tak sprawnie jak w Kalifornii. Brak lub mierna obecność którejkolwiek z tych grup to o połowę mniejsza aktywność startupowa – brak kilku z nich ogranicza tę aktywność niemalże wykładniczo.

A jak to wygląda u nas?

Nowi przedsiębiorcy
Jako społeczeństwo “na dorobku” próbujemy usilnie i w przyspieszonym tempie nadrobić różnice, jakie dzielą nas od bardziej rozwiniętych krajów. Różnice w zarobkach, w poziomie życia, w wielu innych obszarach. Pensja w wysokości trzech-czterech średnich krajowych mocniej kusi przeciętnego, zdolnego dwudziestokilkulatka będącego parę lat po studiach niż kolejne lata życia na studenckim poziomie w trakcie rozkręcania własnej firmy. Koledzy kupują mieszkania, samochody i latają na Malediwy, więc on też nie może być gorszy. Nie mówię, że jest to coś złego, bo jest to droga dobra jak każda inna – ale lata biedy i zacofanie cywilizacyjne do spółki z dzisiejszymi możliwościami robienia łatwej kariery sprawiły, że dzisiaj niewiele osób jest chętnych podjąć ryzyko i postawić wszystko na jedną kartę.
Z drugiej strony osób chcących coś robić i próbujących jest wiele – powstaje bardzo wiele projektów w trybie “po godzinach”. Część z nich, gdy wypali, przekształca się w pełnowymiarowe biznesy, ale trzeba pamiętać, że statystyka mówi iż współczynnik sukcesu jest znacznie większy wśrod startupów tworzonych od początku na fulltime niż tych, które startowały jako poboczny projekt. Trzeba też pamiętać, że statystyka jest ślepa i jedną miarą mierzy wszystkich, dlatego niech nigdy nie powstrzyma Was od sprawdzenia Waszego pomysłu.

Mentorzy
Mam smutne wrażenie, że bardzo brakuje nam takich ludzi. Nie brakuje przedsiębiorców, którzy odnieśli sukces – ale niewielu jest takich, którzy chcieliby po tym wszystkim dać coś od siebie i wspierać swoich młodych następców. A przecież ich wiedza i doświadczenie może istotnie zmniejszyć ryzyko porażki każdego startupu.
Na pewno nic tak dobrze nie wpływa na przedsiębiorczość młodych ludzi jak dobre wzorce. O ile jednak w USA jednym ze znaych i podziwianych symboli jest Rockefeller, tak w kraju nad Wisłą na ludzi, którzy osiągnęli sukces, patrzy się krzywo. I nie mówię tu tylko o ostatnich, paranoicznych latach – takie chore podejście funkcjonuje w tym kraju odkąd pamiętam. Nie skłania to osób, które osiągnęły sukces, do chwalenia się nim. Raczej wolą spokojnie żyć na uboczu nie afiszując się swoimi sukcesami. Być może jest to jeden z powodów, dla których udział przedsiębiorców-weteranów w społeczności startupów jest niższy, niż byśmy chcieli.

Osoby wspierające
To chyba grupa ludzi, w których mamy w Polsce największy deficyt. Ja osobiście przyznam szczerze, że nie wiem, gdzie ich szukać. Tworząc startup w stylu bootstrap, nie korzystając z zewnętrznych środków, zazwyczaj brakuje pieniędzy na profesjonalnych usługodawców. Niestety okazuje się, że na prawnikach, grafikach, etc, zwykle nie warto jest oszczędzać.

Jak to postrzegacie?
A jak Wy postrzegacie warunki do tworzenia startupów w Polsce? Jak oceniacie ekosystem startupów, czy brakuje Wam poszczególnych typów ludzi? Czy coś w tym temacie zmienia się na lepsze w ostatnich latach?

Venture Incubator
Na jutrzejszym Grill IT Sebastian Kwiecień opowie o koncepcji Venture Incubator (nazwa robocza) – przedsięwzięciu, które powstaje właśnie po to, żeby wspierać powstawanie startupów w branży webowej. Inkubator miałby dostarczać te wszystkie elementy, których potrzeba młodym przedsiębiorcom do osiągnięcia sukcesu – o szczegółach dowiecie się z prezentacji Sebastiana. Bardzo dobrze, że tego typu projekt powstaje – to świadczy o tym, że przyjazny klimat dla startupów pomału zaczyna się u nas tworzyć. Niestety nie będzie mnie tym razem na Grill IT gdyż będę w tym dniu w Kopenhadze, ale zachęcam Was do przyjścia i posłuchania.